بايدها و نبايدهاي پزشکان

کشورهاي پيشرفته دنيا که اغلب داراي نظام سلامت خوبي هستند، به اين شعار باور دارند که بايد منابع خود را روي سه مقوله مهم سلامت، سواد و فرهنگ هزينه کنند. اعتقاد بر اين است که اين سه قسمت مي‌توانند ثروت‌زايي کشور را بيشتر کنند. نقش پزشکان در حوزه سلامت بخشي به جامعه در اين زمينه بسيار پررنگ جلوه مي‌‌کند. ضمن اينکه گروهي از پزشکان در عرصه دانشگاهي نيز فعاليت مي‌کنند. از سوي ديگر شغل پزشکي، شغل خاصي است. واژه طبيب کلمه مقدسي است و از اسماي خداوند متعال است و طبيب اصلي، خداوند متعال است. پزشک بايد بتواند با اخلاق و رفتار خود، حرفه‌اي را که پذيرفته است به خوبي پيش برد و مانع از آن شود که به اين تقدس خدشه‌اي وارد شود. يکي از وظايف مهم پزشکان آن است که سطح سواد خود را به روز نگه دارند و بهترين درمان‌هاي شناخته شده در دنيا را بسته به شرايط کشور در اختيار بيماران قرار دهند. يک طبيب در کنار مسايل علمي بايد به جنبه‌هاي فرهنگي ارتباط با بيمار نيز توجه ويژه‌اي داشته باشد که مهم‌ترين آنها احترام به مريض است. در کنار اين موضوع، تقوا داشتن و اميد دادن به بيماران نيز از ديگر وظايف بيماران است. مضمون سخني از امام علي(ع) اين است که «کسي که اميدش قطع شود، صدمه مي‌خورد.» بنابراين پزشک بايد به بيمار اميد بدهد. اميد دادن مي‌کند و به بيمار کمک مي‌کند که بر بيماري غلبه کند. خوشبختانه ما اين نعمت را داريم که مسلمان هستيم و مي‌توانيم از ائمه (ع) نيز در اين رابطه درس‌ بگيريم و از نصايح اخلاقي توصيه شده در عملکرد روزانه خود بهره بگيريم.

پزشکي حرفه بسيار سختي است. چه در دوره دانشجويي و چه در دوره کار اگر پزشک به اين بينديشد که هر مطلبي که فرا مي‌گيرد، در آينده باعث خواهد شد که او بتواند درد و رنج بيماري را کم کند يا جان کسي را حفظ کند، آن وقت در فايق آمدن بر سختي‌ها موفق خواهد شد و اين نگاه است که به نظر من پزشک را موفق مي‌کند.

اگر پزشکي را به شکل يک تجارت در نظر بگيريم، اين هدف، هدف خوبي نيست. فرد سختي‌هاي زيادي را متحمل خواهد شد. بايد توجه داشته باشيم که سلامتي بخشيدن به مريض است که ثروت اصلي پزشکان است. به نظر من بارز شدن رابطه مالي پزشک و بيمار يک آفت براي حرفه پزشکي است که به همين لحاظ مسوولان بايد رابطه پولي بين بيمار و پزشک را کاهش دهند تا اين آثار بسيار کمتر اثرگذار شود. تعرفه‌هاي خارج از عرف در بخش خصوصي که مطابق قوانين موجود نيستند، بايد اصلاح شود. در کل به نظرم برخي از قسمت‌ها در حال حاضر از تعادل خارج شده که بايد عملکرد مديران نظام سلامت به گونه‌اي باشد که قسمت‌هاي از تعادل خارج شده به تعادل برگردند.

پزشکان ايراني، پزشکاني معتمد

يکي از دلايلي که پزشکان ايراني تا اين حد مورد اعتماد بيماران هستند، سطح دانش پزشکان است، حتي در سطح دنيا براي پزشکان ايراني و توانمندي علمي آنان اعتماد قابل توجهي وجود دارد. از سوي ديگر، طي تاريخ پزشکان ايراني از امتحانات بسياري سربلند بيرون آمده‌اند. فداکاري‌هاي آنان در دوران جنگ يا بروز حوادث و بلاياي طبيعي هيچ‌گاه از ذهن مردم و رزمندگان و آسيب ديدگان فراموش نخواهد شد. به نظر من با توجه به پاي‌بندي پزشکان به اصول اخلاقي و مذهبي کماکان شاهد تداوم اعتماد مردم به پزشکان خواهيم بود. حال براي حفظ اين سرمايه، نظام سلامت بايد چاره‌انديشي کند. به عنوان مثال بايد با ارزيابي ساليانه دانش پزشکان و عملکرد باليني آنان و نظارت بر تعرفه و از طرفي حمايت پزشکان از طرف بيمه‌ها وقوانين انجام شود.

پزشک و خطاي پزشکي

پزشکان در حرفه خود با جان انسان‌ها سر و کار دارند، لذا انتظار مي‌رود که آنها همواره بر اساس رفرنس‌هاي پزشکي عمل کنند و نمي‌توانند نظرات خود را ملاک قرار دهند، لذا توصيه من به همکاران خودم اين است که اگر گاهي با خطايي که سوي همکار خود مواجه شدند، ضمن آنکه مريض را در حد لزوم راهنمايي کنند، در نشست‌هاي علمي با تجزيه و تحليل همکار خود را توجيه کنند تا از راهکارهاي اثربخش‌تر استفاده کنند. از سوي ديگر انجمن‌هاي پزشکي در اين موارد بايد فعال‌تر شوند و نظارت بيشتري را در اين زمينه داشته باشند. امروزه داروهاي زيادي آمده است که بعضي جنبه تجاري دارند تا جنبه درماني، متاسفانه اين داروها منابع زيادي از جامعه را به سمت خود مي‌کشند، لذا آموزش صحيح مردم مي‌تواند از اين گونه اسراف‌ها جلوگيري کند. نظارت انجمن‌ها بر داروها و درمان‌هايي که انجام مي‌شود، مي‌تواند مانع از آن شود که خداي نکرده تحت اثر تبليغات و بعضا برخي منافع از جانب شرکت‌ها، مصرف اين داروها و درمان‌هاي
غيراثربخش را ترويج کنند. به نظر من هرچند که همواره بايد با تخطي‌هايي که صورت مي‌پذيرد، برخوردهايي صورت بگيرد، اما در حال حاضر شاهد افراط‌هايي در اين عرصه هستيم. از جمله آنکه نظام پزشکي، پزشکي قانوني و دادگاه‌ها به صورت موازي به بررسي پرونده‌ها و شکايات مطروحه مي‌پردازند. در صورتي که بايد در امتداد هم باشند و قضاوت متفاوت نداشته باشند. اين نوع برخوردها باعث مي‌شود که پزشکان کمي حاضر شوند تا به درمان بيماران بدحال با ريسک بالا بپردازند. در حالي که به نظر من اگر نظام پزشکي به عنوان يگانه مرجع مورد قبول در اين زمينه، با بررسي خطاهاي پزشکي، پاداش شهامت پزشکان را در مواردي که پزشک مقصر نبوده است با محکوميت صادر نکند، کمتر شاهد چنين جوّي خواهيم بود. امروزه اورژانس بيمارستان‌هاي دولتي مملو از بيماراني است که پزشکان جرأت نکرده‌اند به درمان آنها بپردازند و در چنين شرايطي پزشکان ترجيح مي‌دهند براي رهايي از افتادن در فرآيند شکايت و محکوميت به ارجاع بيماران به بيمارستان‌هاي دانشگاهي بسنده کنند.

توصيه به جوانان

اگر بار ديگر به دوره کنکور برگرديم، بايد موقعيت‌هاي اين شغل را همه‌جانبه بسنجيم. پزشکان جوان بايد خود را براي ايثارگري آماده کنند. خيلي درس بخوانند. اصول خيرخواهي را در خود رعايت کنند و آنها را در خود پرورش دهند. گاهي پزشکان بايد به بيماران پرخطر و آلوده به انواع عفونت‌ها نزديک شوند و چه بسا طي پروسه‌هاي درماني و تشخيصي خطراتي نيز متوجه سلامت پزشکان باشد. بايد از خواب خود بزند، چون بيماري خبر نمي‌کند و در هر لحظه از شبانه‌روز ممکن است مريض به او در زمان کشيک و يا انکال نياز پيدا کند. در زمان‌هايي مانند زلزله، جنگ و... به او نياز است، لذا بايد پزشک مسووليت‌پذير باشد و در اين رابطه بايد در دانشگاه هم به او آموزش داده شود و اين موارد را در الگوهاي آموزشي وارد کنند. هر چند که مسووليت پزشکي مسووليت بسيار سنگيني است، اما شغل بسيار با ارزش است و آرامش و سلامت بخشيدن به مريض و فرد دردمند از بالاترين ارزش‌هايي است که يک فرد مي‌تواند در زندگي به آن دست يابد. از اين جهت پزشکي بهترين محل خدمت‌گزاري به جامعه است، لذا پزشکان جوان بايد با صبوري و اخلاق خوب در عرصه وارد شوند. اگر به مسايل مالي نگاه داشته باشند، به نظرم راه را اشتباه آمده‌اند، چون هم به خود و هم به جامعه صدمه خواهند زد.