گفتگو با دکتر محمدمهدي امام، متخصص روماتولوژي درباره بيماري بهجت
بهجت، بيماري مرموز

سريال جواهري در قصر را که فراموش نکرده‌ايد. اگر خاطرتان مانده باشد، پادشاه کره‌اي دچار نوعي بيماري شد که در نهايت به کوري وي انجاميد. اما پزشکيار يانگوم آن را درمان کرد. بيماري پادشاه بهجت بود.
در سال 1937 يک پزشک متخصص پوست در ترکيه به نام پروفسور هولوسي بهجت، نوعي بيماري را توصيف کرد که علت آن ناشناخته بود. اين بيماري به نام او «بهجت» نام گرفت. بيماري بهجت هنوز نيز علت ناشناخته‌اي دارد. براي آشنايي بيشتر با اين بيماري گفتگويي با آقاي دکتر محمدمهدي امام انجام داده‌ايم که مي‌خوانيد.


سلامت: تعريف شما از بيماري بهجت چيست؟
بهجت نوعي بيماري است که مشخصه آن آفت‌هاي راجعه دهاني است که به صورت زخم‌هاي سفيد رنگ گود رفته با حاشيه قرمز رنگ است. همچنين آفت‌هايي در دستگاه تناسلي به صورت راجعه و به صورت عوارض چشمي، عوارض عروقي و عوارض در ارگان‌هاي متعدد، اما نکته مشخصه اين بيماري وجود آفت‌هاي راجعه دهاني است که تقريبا در تمامي بيماران وجود دارد و تشخيص بهجت را بدون آفت‌ دهاني نخواهيم داشت.
سلامت: اين بيماري در چه مناطقي بيشتر ديده مي‌شود؟
اين بيماري در کشورهايي که روي جاده ابريشم قرار دارند، به طرز مرموزي بيشتر از جاهاي ديگر دنيا ديده مي‌شود. به خصوص مردم ساکن در ايران، ترکيه، ژاپن، چين و کشورهايي که روي خط جاده ابريشم قرار دارند، بيش از بقيه به اين بيماري مبتلا مي‌شوند. اما در ايران استان‌هاي آذربايجان، زنجان و کرمانشاه، از شيوع بالاتري نسبت به استان‌هاي ديگر برخوردار هستند يعني بيشتر در نژاد ترک و کرد ديده مي‌شود.
سلامت: پس اين بيماري زمينه ژنتيکي هم دارد؟
بله، زمينه ژنتيکي دارد و به همراه عفونتي که در دهان وجود دارد، سبب بيماري مي‌شود. به عنوان مثال، ما الان دو برادر داريم که هر دو مبتلا به بيماري بهجت هستند.
سلامت: علت به وجود آمدن بيماري چيست؟
هنوز علت آن مشخيص نيست ولي حدس زده مي‌شود که عفونت‌ها به خصوص عفونت‌هاي دهاني در ايجاد آن دخالت داشته باشند. به طور معمول، اين عفونت‌ها در يک زمينه ژنتيکي مناسب و با تاثير ژني به نام HLA-B5 عمل مي‌کنند. اگر بيماران بهجت دقت کنند، مي‌بينند که به عنوان مثال بعد از اينکه مخاط دهان‌شان را گاز گرفتند يا با مسواک زدن نادرست لثه خود را زخم مي‌کنند، يک دفعه آفت‌هاي دهاني آنها نمود مي‌کند. ديده شده که بعد از کشيدن دندان نيز بيماري تشديد مي‌شود. همه اينها نشان مي‌دهد که اين ميکروب در دهان وجود دارد و به بازگشت‌ بيماري مي‌انجامد. در بعضي از انواع بيماري که ترکيبات پني‌سيلين ميکروب را در دهان کم مي‌کند و درمان شده‌اند، ديده شده که بعضي از علايم بيماري کمتر مي‌شود.
سلامت: آيا اين بيماري در سن خاصي بروز مي‌کند؟
خير، در هر سني ديده مي‌شود ولي در افراد جوان شايع‌تر است.
سلامت: بيماري داراي چه علايم و نشانه‌هايي است؟
مهم‌ترين علامت بيماري، آفت‌هاي دهاني است که به صورت راجعه عود مي‌کند و به طور معمول دردناک بوده و در هر نقطه از دهان ممکن است عارض شود. آفت در بيماران مبتلا به بيماري بهجت حداقل سه بار در سال عود مي‌کند و يکي از علايم آزاردهنده اين بيماران محسوب مي‌شود. البته آفت‌ها در افراد سالم بدون بيماري بهجت هم ديده مي‌شوند ولي در اين افراد فقط محدود به دهان است و جاهاي ديگر بدن را گرفتار نمي‌کند، در حالي که در بيماري بهجت علايم ديگري هم اغلب ظاهر مي‌شود و شدت پيدا مي‌کند. اين آفت‌ها به دنبال مصرف کردن بعضي از غذاها که بيماران آنها را مي‌شناسند، شدت پيدا مي‌کند. يکي ديگر از مهم‌ترين علايم اين بيماري که خيلي هم زمين‌گير کننده است، عوارض چشمي اين بيماري است که مي‌تواند خيلي خطرناک باشد و تقريبا هيچ نقطه از چشم از گزند اين بيماري در امان نيست و حتي مي‌تواند در مواردي که کنترل مناسب نشود به کوري منجر شود. در حال حاضر، يکي از علل شايع کوري در کشور ژاپن بيماري بهجت است. اغلب درگير شدن چشم به ايجاد قرمزي، تاري ديد و درد در چشم منجر مي‌شود اما گاهي اوقات بدون وجود علايم شديدي ممکن است عوارض چشم به صورت تدريجي پيشرفت کند. به همين دليل لازم است که اين بيماران به صورت متناوب به چشم‌پزشک مراجعه کنند تا مورد بررسي قرار گيرند. از علايم ديگر اين بيماري، آفت‌هاي تناسلي است که مانند آفت‌هاي دهاني بوده و به صورت راجعه عود مي‌کند. در آقايان اين آفت‌ها دردناک هستند اما در خانم‌ها ممکن است بدون درد باشد و بايد حتما معاينه شوند تا ببينند اين آفت وجود دارد يا خير. از علايم ديگر اين بيماري، علايم پوستي است که مي‌تواند به صورت قرمزي‌هاي برجسته در اندام‌ تحتاني به صورت ضايعاتي شبيه آکنه، تاول‌هاي چرکي ريز در پوست و به صورت علايم غيراختصاصي‌تر در پوست ظاهر شود که در کنار ساير علايم مانند آفت‌هاي دهاني و تناسلي مي‌تواند اين ضايعات معني‌دار بوده و به تشخيص بيماري کمک کند. اما يکي ديگر از مهم‌ترين عوارض اين بيماري، عوارض عروقي است که بيشتر در مردان ديده مي‌شود. عوارض عروقي به صورت لخته شدن خون و التهاب در عروق بروز پيدا مي‌کند که ممکن است هم شريان و هم وريد را درگيرکند و از عوارض خطرناک بيماري است.
سلامت: آيا آفت‌هاي تناسلي و‌ آفت‌هاي دهاني قابل سرايت به ديگران هستند؟
خير. هيچ‌کدام از آفت‌ها حتي با اينکه عامل آن ميکروبي است قابل سرايت نيستند.
سلامت: پس در کل اين بيماري مسري نيست؟
خير.
سلامت: آيا علايم و عوارض بيماري بهجت در کودکان و بزرگسالان متفاوت است؟
تفاوت خيلي زيادي از نظر علايم باليني بين کودکان و بزرگسالان نيست اما به طور کلي در مردان، بيماري عوارض سنگين‌تر و شديدتري دارد و همه افراد چه زنان، چه مردان، چه کودک و چه بزرگسال بايد مراقب علايم و عوارض بيماري باشند.
سلامت: آيا طول مدت بيماري مشخص است؟
خير. از آنجا که ژن در ايجاد بيماري دخالت دارد ممکن است تا ساليان سال ادامه پيدا کند. اما به طور معمول بعد از اينکه سن بيمار بالاتر مي‌رود و سيستم ايمني بدن تضعيف مي‌شود، علايم مقداري ساده‌تر و ساکت‌تر مي‌شود.
سلامت: آيا اين بيماري درمان قطعي دارد؟
خير. حتي اگر ميکروبي را که در ايجاد بيماري دخالت دارد نيز درمان کنيم، باز بعد از مدتي همراه زمينه ژنتيکي فرد، بيماري عود کرده و علايم بازمي‌گردد. بنابراين درمان‌هايي که داريم بيشتر جنبه کنترل دارد و بايد بيماران تا مدت‌هاي مديدي از نظر ايجاد عوارض تحت کنترل باشند، به خصوص آنهايي که بيماري شديد بهجت دارند. گاهي بيماري بهجت در حد همان آفت‌هاي راجعه دهاني و بيماري‌هاي خفيف پوستي باقي مي‌ماند و گسترش پيدا نمي‌کند. اما در بعضي از افراد اين بيماري به چشم و عروق دست‌اندازي مي‌کند که اينها موردهاي خطرناک بهجت هستند و نياز به پيگيري و مراقبت طولاني مدت و درمان سريع دارند.
سلامت: از لحاظ تغذيه‌اي محدوديت غذايي دارند يا خير؟
بعضي از غذاها در تشديد آفت‌هاي دهاني دخيل هستند که بيماران خودشان به آنها پي مي‌برند. اين غذاها عبارتند از خرما، گردو، بادام‌زميني، کاکائو، شکلات و گاهي اوقات نارگيل و بعضي ديگر از انواع خوراکي‌ها يا موادي که محرک لثه هستند مانند جوهر ليمو که مي‌تواند شروع کننده آفت در افراد سالم يا افراد مبتلا به بهجت باشد.
سلامت: آيا افراد مبتلا به بهجت مي‌توانند ورزش کنند؟
از نظر ورزش مشکلي ندارند. اما بايد اين را بدانيم که پديده‌اي با عنوان پديده پاترژي در اين بيماري وجود دارد که علت آن اين است که اين افراد به اجسام خارجي حساسيت بيش از حد نشان مي‌دهند. به عنوان مثال، افرادي که مبتلا به بهجت هستند اگر عمل جراحي چشم براي آب مرواريد انجام دهند، يک مرتبه چشمشان متورم و قرمز مي‌شود و بدن با آن جسم خارجي مثل يک ميکروب واکنش نشان مي‌دهد. گاهي بيمار مبتلا به بهجت به علت ديگري مانند درد زانو به پزشک مراجعه مي‌کند. بعد از تزريق آمپول که يک جسم خارجي است، به جاي آنکه مفصل خوب شود، متورم و ملتهب مي‌شود. به همين دليل بيماران مبتلا به بهجت بايد مراقب باشند که به مفاصل‌شان ضربه وارد نشود و به هنگام ورزش از محافظ استفاده کرده و از ورزش‌هاي ضربه‌اي خودداري کنند.
سلامت: چه توصيه‌هايي به بيماران مبتلا به بهجت داريد؟
از آنجا که مهم‌ترين علامت بيماري آفت‌هاي راجعه دهاني است، بهتر است اين آفت‌ها کنترل شوند. براي اين کار در درجه اول بايد بهداشت دهان را رعايت کنند. در صورتي که دندان خراب يا بيماري‌هاي لثه دارند حتما به دندان‌پزشک مراجعه کنند و آن را اصلاح کنند.
• در رژيم غذايي خودشان تغيير دهند. اگر احساس مي‌کنند ماده غذايي خاصي محرک آفت‌هاي دهاني آنها است، از آن ماده پرهيز کنند.
• هنگام جويدن غذا و مسواک زدن مواظب باشند به مخاط دهان آسيب نرسانند زيرا آسيب به مخاط دهان موجب تشديد بيماري و تشديد آفت دهاني مي‌شود.
• در انتخاب خمير دندان دقيق باشند و از خمير دندان‌هايي که محرک لثه است و حاوي لاريل سولفات هستند، خودداري کنند.
• با توجه به اينکه استرس‌هاي روحي و رواني در تشديد بيماري دخالت دارد حتي الامکان از اين استرس‌ها پرهيز کنند.
• حتما تحت نظر يک پزشک متخصص باشند تا دچار عوارض خطير بيماري نشوند. بسياري از بيماران با اقدامات اوليه کنترل مي‌شوند و نيازي به کارهاي پيچيده و گسترده نخواهند داشت.

مشاهده مطلب ارسال شده بعد