گفتگو با دکتر ناصر ابراهيمي ، فوق‌تخصص بيماري‌هاي گوارشي و استاد دانشگاه علوم پزشکي تهران

اگر زخم اثني‌عشر گرفته‌ايد...

زخم اثني‌عشر يکي از بيماري‌هاي شايع دستگاه گوارش در تمام سنين و به ويژه در سنين 20 تا 40 سال است. اثني‌عشر قسمت خروجي معده است که طول تقريبي آن حدود 40 تا 50 سانتي‌متر است. اثني‌عشر نيز مانند ديگر مناطق بدن ممکن است در اثر عوامل متعدد زخم شود و سبب درد و ناراحتي شود. به همين دليل نزد دکتر ناصر ابراهيمي‌ درياني، فوق تخصص گوارش و استاد دانشگاه علوم پزشکي تهران رفتيم تا پرسش‌هايمان را از ايشان بپرسيم.
سلامت : به عنوان نخستين پرسش، زخم اثني‌عشر چه علايمي دارد؟
شايع‌ترين علامت زخم اثني‌عشر در قسمت فوقاني شکم و پايين جناغ سينه است که اغلب به علت گرسنگي تشديد شده و با مصرف غذا به طور موقت بهبود مي‌يابد. درد زخم اثني‌عشر مي‌تواند به پشت تير بکشد و يا همراه با نفخ شکم، ترش‌کردن و احساس سنگيني در شکم بروز کند. درد اغلب با خوردن شربت معده بهبود مي‌يابد و گاهي نيمه‌هاي شب موجب‌ بيدارشدن شخص مي‌شود. يکي از مشخصه‌هاي درد زخم اثني‌عشر، دوره‌اي يا فصلي‌بودن آن است، به طوري که ممکن است براي چند هفته هر روز درد وجود داشته باشد و به دنبال آن، براي چند ماه خود به خود برطرف شود اما دوباره عود مي‌کند.
سلامت : چگونه درد ناشي از زخم‌ اثني‌عشر را از ديگر بيماري‌هاي دستگاه گوارش تشخيص دهيم؟
هنوز هم شايع‌ترين بيماري معده و اثني‌عشر بيماري سوءهاضمه بدون زخم است که در جامعه با عنوان دردهاي عصبي معده نيز شناخته مي‌شود، به طوري که حدود 60 درصد موارد را سوء‌هاضمه بدون زخم تشکيل مي‌دهد. در اين بيماري هيچ‌گونه زخم يا صدمه بافتي در دستگاه گوارش وجود ندارد و نمي‌توان از روي علايم، زخم اثني‌عشر را تشخيص داد ولي ممکن است کاملا علايم زخم اثني‌عشر را تقليد و موجب بروز ناراحتي در بيمار شود. بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت که علايم زخم‌ اثني‌عشر به طور معمول غيراختصاصي است و نمي‌توان فقط از روي علايم براي افراد تشخيص زخم اثني‌عشر داد.
سلامت : چگونه مي‌توانيم زخم اثني‌عشر را تشخيص دهيم؟
شيوه برخورد با بيماري که علايم زخم‌ اثني‌عشر را دارد، در سن زير 40 سال و بالاي 45 سال متفاوت است، در صورت بروز علايم ياد شده در افراد زير 40 سال پزشک به‌طور معمول براساس يافته‌هاي معاينه و تجربه خود، بيمار را تحت درمان و يا توصيه‌هاي بهداشتي قرار مي‌دهد. اگر علايم برطرف نشود و يا دوباره عود کند، انجام بررسي‌هاي تکميلي مانند آندوسکوپي معده و اثني‌عشر براي تشخيص بيماري ضروري است. دسته‌اي از علايم وجود دارند که با عنوان علايم خطر شناخته مي‌شوند مانند کاهش وزن و ترش‌کردن روزانه، کم‌خوني، استفراغ‌هاي مکرر، خون‌ريزي گوارشي، گيرکردن غذا در گلو، سن بالاي 45 سال و سابقه سرطان در بستگان درجه يک که در هنگام وجود هر يک از علايم توصيه مي‌شود در هر سني از ابتدا آندوسکوپي صورت گيرد.
سلامت : چه عواملي احتمال زخم‌ اثني‌عشر را بيشتر مي‌کند؟
چند عامل از اصلي‌ترين عوامل ابتلا به زخم اثني‌عشر هستند، وجود استعداد ژنتيکي در خانواده به خصوص در بچه‌ها که آمار نشان مي‌دهد 25 درصد موارد است، سپس عفونت ميکروب هليکوباکتر پيلوري در معده و همچنين مصرف داروهاي مسکن مانند ايندومتاسين، بروفن، ديکلوفناک سديم. از عوامل ديگر استفاده از دخانيات، وجود بيماري‌هاي قلبي و ريوي پيشرفته است. بيماري کليوي و بيماري کبدي نيز مي‌توانند در افزايش شيوع زخم اثني‌عشر موثر باشند.
سلامت : درباره نقش استرس و ميزان بروز زخم اثني‌عشر چه نظري داريد؟
اگرچه استرس و فشارهاي عصبي موجب ترشح اسيد و ايجاد علايم سوءهاضمه بدون زخم مي‌شود ولي خود استرس و فشار‌هاي عصبي نمي‌تواند سبب ايجاد زخم شود. اگرچه در افرادي که دچار زخم‌ اثني‌عشر هستند، تنش‌هاي عصبي و رواني مي‌تواند در تشديد علايم موثر باشد.
سلامت : از ميکروب هليکوباکتر پيلوري به عنوان عامل بروز زخم اثني‌عشر نام مي‌برند. اين ميکروب چيست؟
ابتلا به اين ميکروب در جوامع پيشرفته با کشور ايران متفاوت است، به طوري که اين ميکروب در ايران در سنين کودکي و از طريق آب آلوده و خاک وارد بدن مي‌شود، به طوري که افراد بالاي 50 سال، 70 تا 80 درصد اين ميکروب‌ را دارند و فقط پنج تا 10 درصد افرادي که دچار آلودگي به اين ميکروب هستند، دچار زخم اثني‌عشر مي‌شوند. بديهي است تشخيص به موقع و ريشه‌کني اين ميکروب موجب درمان زخم‌ اثني‌عشر در فرد مي‌شود و آموزش کودکان به رعايت بهداشت فردي و استفاده نکردن از ظروف غذايي ديگران مي‌توان در کاهش ابتلا به ميکروب هليکوباکتر در جامعه نقش داشته باشد. فراموش نکنيد که زخم اثني‌عشر به دو عامل ميزبان و ميکروب وابسته است.
سلامت : چه عوارضي ممکن است در اثر درمان نشدن زخم اثني‌عشر ايجاد شود؟
خوشبختانه ساختار بدن انسان طوري است که اغلب زخم‌هاي گوارش عارضه جدي ايجاد نمي‌کنند ولي درصد کمي از بيماران مي‌توانند به خون‌ريزي، تنگي راه خروجي معده و ايجاد پارگي در جدار معده دچار شوند، اگرچه عوارضي که اشاره شد به ندرت اتفاق مي‌افتد ولي در صورت بروز مي‌تواند خطرات جدي و غيرقابل برگشت براي بيماران به ويژه سالمندان ايجاد کند و يا حتي به جريان وسيع منجر شود. به همين دليل توصيه مي‌کنم زخم‌هاي اثني‌عشر بايد هرچه زودتر درمان شوند. همچنين شايع‌ترين عارضه زخم‌هاي گوارشي، خون‌ريزي است و 20 درصد زخم‌هاي اثني‌عشر و معده با خون‌‌ريزي همراه‌اند و ممکن است بدون آنکه ترش کنند فقط خون در مدفوع داشته باشند.
سلامت : همه افراد مبتلا به ميکروب هليکوباکتر پيلوري بايد درمان شوند؟
برخلاف اينکه اغلب افراد تصور مي‌کنند، همه افراد مبتلا به ميکروب هليکوباکترپيلوري بايد درمان شوند. بايد گفت فقط کساني که دچار زخم معده و اثني‌عشر هستند و يا در فاميل‌شان سرطان معده وجود داشته است يا افرادي که در آندوسکوپي معده آتروفي مخاط به همراه تغييرات متاپلازي روده‌اي داشته‌اند و همچنين افرادي که سابقه عمل جراحي معده داشته‌اند بايد درمان شوند و تنها با مثبت‌بودن جواب آزمايش نبايد همه بيماران را درمان کرد.
سلامت : آيا رژيم غذايي مي‌تواند در ايجاد زخم اثني‌عشر نقش داشته باشد؟
مطالعات نشان داده است که مصرف هيچ غذايي نمي‌تواند موجب ايجاد زخم‌هاي اثني‌عشر شود و اينکه اغلب مردم جامعه عامل زخم را مصرف غذاهاي ترش، تند يا بي‌موقع غذاخوردن مي‌دانند اعتقاد غلطي است ولي رعايت برخي توصيه‌هاي بهداشتي در بيماراني که دچار زخم‌ اثني‌عشر هستند مي‌تواند در کاهش علايم و راحتي بيمار موثر باشد.
سلامت : توصيه‌هاي بهداشتي شما چيست؟
پرهيز از پرخوري و مصرف غذاهاي چرب، کاهش حجم وعده‌هاي غذايي و در صورت احساس گرسنگي مصرف وعده‌هاي کوچک ميان غذا، پرهيز از مصرف شکلات، قهوه و نوشابه‌هاي گازدار، پرهيز از غذاهاي مصنوعي مانند سوسيس و کالباس و انواع ساندويچ و خمير نان، پرهيز از استرس و رعايت نظم وعده‌هاي غذايي، پرهيز از داروهاي مسکن، پرهيز از خوردن فلفل سياه و انواع سس‌ها.
سلامت : مصرف حبوبات و ميوه‌هاي خام نيز مجاز است؟
مصرف حبوبات و ميوه‌هاي خام و سبزي نه تنها ضرري ندارد بلکه حتي مصرف آنها براي دستگاه گوارش مفيد است و توصيه مي‌شود حتي در بيماران که زخم اثني‌عشر دارند، مصرف شود.
سلامت : برخي از بيماران مبتلا به زخم اثني‌عشر تصورات جالبي دارند. به طور مثال، سيب‌زميني مي‌خورند يا فکر مي‌کنند کله پاچه در ترميم زخم موثر است، شما چه نظري داريد؟
بله، نکاتي که اشاره کرديد، تصورات اشتباهي است که برخي بيماران دارند اما تاکيد مي‌کنم مصرف سيب‌زميني يا کله پاچه سبب ترميم زخم نمي‌شود. حتي ممکن است برخي بيماران فکر کنند شکم‌شان هيچ‌وقت خالي نباشد و به جاي سه وعده غذا شش وعده غذا مي‌خورند که اين شيوه زندگي موجب مي‌شود اسيد بيشتري در معده ترشح شود. بنابراين مصرف مکرر غذا توصيه نمي‌شود.
سلامت :برخي از بيماران نيز عنوان مي‌کنند که با خوردن چاي ترش‌کردن‌شان بيشتر مي‌شود؟
اين افراد اغلب سوء‌هاضمه‌شان تشديد مي‌شود نه اينکه زخم تشديد شود.
سلامت : و همچنين برخي بيماران ليوان ليوان شير مي‌خورند؟
اين هم باور اشتباهي است. توصيه مي‌کنم اين افراد حداکثر يک ليوان شير ميل کنند زيرا شير حاوي کلسيم است و کلسيم نيز مي‌تواند موجب توليد گاسترين شود.
سلامت : درباره مصرف سيگار چه توصيه‌اي داريد؟

سيگاري‌ها بيشتر به زخم اثني‌عشر مبتلا مي‌شوند. همچنين ترميم زخم به تاخير مي‌افتد و عوارض ناشي از زخم بيشتر است. توصيه آخر نيز به بيماران اين است که نيازي به گرفتن رژيم سفت و سخت نيست. بيماران هميشه از ما انتظار دارند يک فهرست بلندبالايي از مواد خوردني برايشان توصيه کنيم اما بايد بدانيم که اين افراد مي‌توانند هر غذا يا ميوه‌اي بخورند اما اگر احساس کردند که دچار مشکل مي‌شوند، آن ماده غذايي را مصرف نکنند.

مشاهده خبر ارسال شده بعد